عباس قديانى

800

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

گرفته بود امام را از بين ببرد و لذا امام ( ع ) را به وسيله خرمايى زهرآلود مسموم كردند . و سرانجام امام ( ع ) در 25 رجب سال 183 هجرى در زندان « سندى بن شاهك » به شهادت رسيد . موسى خورن نويسندهء ارمنى كه زمان حياتش به‌درستى مشخص نيست ولى تاريخ وفاتش را بعضى در 487 و برخى در 492 مىدانند . وى كتابهاى زيادى نوشت كه از جمله تاريخ ارمنستان است و كتابى نيز در جغرافيا نوشته ، كه براى جغرافى ايران در دوره‌هاى اشكانى و ساسانى بسيار مفيد است . موفق الدين موفق الدين ابو العباس در دمشق به‌دنيا آمد و تأليفى دارد موسوم به « عيون الانبياء » در تاريخ طب ( رحلت 669 ) . مولانا امير سمرقندى از وزيران ميرزا سلطان ابو سعيد ( دورهء تيموريان ) . مولانا شمس الدين صاين قاضى مولانا شمس الدين صاين قاضى در آغاز كار در سلك اركان دولت امير پيرحسين چوپانى كه چند روزى حاكم شيراز بود انتظام داشت . در آن هنگام كه ملك اشرف به اتفاق امير شيخ ابو اسحاق به‌عزم تسخير شيراز حركت كردند ، از امير پيرحسين چوپانى روى گرداند و به ملك اشرف و امير شيخ ابو اسحاق پيوست و سرانجام به شركت سيد غياث الدين على يزدى عهده‌دار وزارت و امور ديوانى شيخ ابو اسحاق گرديد . مهتر رئيس يا ريش‌سفيد خواجگان شاه صفوى را مهتر مىگفتند و او عنوان مقرب الخاقان داشت . مهتر به‌منزلهء پيشخدمت‌باشى يا رئيس خلوت شاه بود و از ميان خواجگان سفيد انتخاب مىگشت . اين خواجه هرگز از شاه جدا نمىشد و از تمام اركان دولت صفوى چه در مجالس عمومى و چه در خلوت ، به او نزديكتر بود . پوشاندن يا كندن لباس شاه از وظايف وى بود ، جواهر و زر و زيورش را او نگاه مىداشت و پول نقدى كه شاه قصد پرداخت آن را داشت به دست او داده مىشد . براى توضيح بيشتر به كلمه قابلق نيز رجوع شود . مهد عليا ششم ربيع الثانى 1290 ق . جهان‌خانم ملقب به مهد عليا از زنان سياستمدار ، هنرمند و شاعر . وى نوه فتحعلى شاه قاجار ( 1212 - 1250 ق . ) و دختر قاسم خان قوانلوى قاجار بود . در سال 1234 ق . با محمد ميرزا نوه فتحعلى شاه و فرزند عباس ميرزا ( وليعهد ) ازدواج كرد . پس از مرگ فتحعلى شاه ، محمد ميرزا به سلطنت رسيد ( 1250 ق . ) . وى مردى بيمار ، كم‌اراده و درويش‌مسلك بود . جهان‌خانم كه زنى با هوش و جاه‌طلب بود با سوءاستفاده از گذشت و اغماض همسرش به مداخله در امور سياسى مىپرداخت و احكام عزل و نصب احكام صادر مىكرد . وى در زمان حيات محمد شاه ( 1250 - 1264 ق . ) متهم به داشتن روابط پنهانى با ميرزا آقا خان نورى بود . پس از مرگ محمد شاه و تا زمان جلوس ناصر الدين شاه به تخت سلطنت ( 1264 ق . ) ، مهد عليا رتق و فتق امور را در تهران در دست داشت .